Dầu máy nén khí bị keo: Nguyên nhân và quy trình súc rửa chuẩn từ PSI

Trong quá trình vận hành hệ thống khí nén, nếu ví dầu bôi trơn là “máu” nuôi sống cơ thể, thì hiện tượng dầu máy nén khí bị keo (Varnish) chính là chứng bệnh “xơ vữa động mạch” cực kỳ nguy hiểm. Tại PSI Việt Nam, chúng tôi đã tiếp nhận không ít trường hợp khách hàng phải đại tu toàn bộ đầu nén, chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng chỉ vì chủ quan không súc rửa máy nén khí định kỳ hoặc sử dụng dầu kém chất lượng.

Keo dầu không hình thành sau một đêm. Nó là một quá trình tích tụ âm thầm, bám chặt vào két giải nhiệt, đường ống và các khe hở trục vít, khiến máy nóng lên từng ngày và cuối cùng là bó cứng (kẹt trục).

Vậy làm sao để nhận biết dầu bị biến chất? Khi nào cần tẩy rửa dầu cặn? Và quy trình xử lý như thế nào để không làm hại đến phớt và gioăng cao su? Bài viết này sẽ là câu trả lời chi tiết nhất từ kinh nghiệm thực chiến của PSI.

Hiện tượng “Keo dầu” (Varnish) trong máy nén khí là gì?

Tóm tắt nhanh: Keo dầu (Varnish) là sản phẩm của quá trình oxy hóa dầu nhớt dưới tác động của nhiệt độ cao và áp suất. Dầu bị biến chất sẽ tạo thành các cặn bẩn dạng bùn (Sludge) hoặc lớp màng keo dính như vecni, bám chặt vào bề mặt kim loại bên trong máy nén khí, gây tắc nghẽn hệ thống làm mát và bôi trơn.

Bạn có thể hình dung lớp keo này giống như nhựa đường nóng chảy. Khi máy chạy nóng, nó mềm ra và di chuyển khắp nơi. Nhưng khi máy nguội, nó đông cứng lại, làm kẹt các van điều khiển (van cửa nạp, van hằng nhiệt) và nghiêm trọng nhất là làm kẹt cặp trục vít khi khởi động lại.

Nguyên nhân khiến máy nén khí bị keo dầu: Lỗi tại ai?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thảm họa này, nhưng theo thống kê từ các ca sửa chữa tại PSI Việt Nam, 90% đến từ các yếu tố sau:

1. Trộn lẫn các loại dầu khác nhau (Tai hại nhất)

Đây là lỗi sơ đẳng nhưng hậu quả lớn nhất. Mỗi hãng dầu (Shell, Hitachi, Atlas Copco, Idemitsu…) sử dụng công thức phụ gia khác nhau. Khi trộn lẫn, các phụ gia này phản ứng hóa học, tạo kết tủa ngay lập tức.

• Lời khuyên: Tuyệt đối không châm thêm dầu mới vào dầu cũ khác loại. Nếu đổi loại dầu, bắt buộc phải súc rửa máy nén khí thật sạch.

2. Sử dụng dầu rẻ tiền, kém chất lượng

Để tiết kiệm chi phí, nhiều chủ xưởng chọn mua các loại dầu thủy lực giá rẻ hoặc dầu tái chế không rõ nguồn gốc để đổ cho máy nén khí. Các loại dầu này có độ bền nhiệt thấp, nhanh chóng bị bẻ gãy mạch phân tử ở nhiệt độ 80-90°C, tạo ra cặn carbon và keo.

3. Vận hành ở nhiệt độ quá cao

Nhiệt độ là kẻ thù số 1 của dầu. Theo nguyên tắc Arrhenius, cứ nhiệt độ tăng thêm 10°C thì tốc độ oxy hóa của dầu tăng gấp đôi. Nếu máy nén khí của bạn thường xuyên chạy ở mức 95°C – 105°C, tuổi thọ dầu sẽ giảm đi một nửa và nguy cơ tạo keo tăng vọt.

4. Môi trường nhiều bụi bẩn và không thay dầu đúng hạn

Bụi bẩn từ môi trường (đặc biệt là bụi xi măng, bột đá, bụi gỗ) lọt vào bình dầu sẽ đóng vai trò như chất xúc tác làm dầu nhanh đặc lại. Việc cố chạy quá số giờ quy định (ví dụ dầu 3000h mà chạy cố lên 5000h) cũng khiến dầu mất khả năng phân tán cặn bẩn.

Dấu hiệu nhận biết sớm để súc rửa máy nén khí

Đừng đợi đến khi máy bị kẹt cứng mới gọi thợ. Hãy quan sát các dấu hiệu sau để lên kế hoạch tẩy rửa dầu cặn ngay:

1. Nhiệt độ máy tăng cao bất thường: Máy trước đây chạy 85°C, nay vọt lên 95-100°C dù đã vệ sinh két gió bên ngoài. Điều này chứng tỏ két giải nhiệt bị tắc từ bên trong do keo dầu bám thành lớp cách nhiệt.

2. Màu dầu thay đổi: Dầu chuyển sang màu đen kịt, đục ngầu, có mùi khét lẹt (mùi cháy) thay vì mùi dầu thơm nhẹ.

3. Độ nhớt bất thường: Khi lấy mẫu dầu ra ngón tay, thấy dầu quá đặc, dính bết như mật rỉ đường, hoặc có cặn lợn cợn.

4. Dòng điện động cơ tăng: Do ma sát lớn, motor phải làm việc vất vả hơn để quay trục vít.

Quy trình súc rửa máy nén khí trục vít chuẩn PSI (Flushing Process)

Khi phát hiện máy bị keo dầu, việc thay dầu mới ngay lập tức là VÔ NGHĨA. Dầu mới sẽ bị lớp keo cũ làm ô nhiễm chỉ sau vài giờ chạy. Bạn bắt buộc phải thực hiện quy trình súc rửa (Flushing) bằng hóa chất chuyên dụng.

Dưới đây là quy trình 6 bước mà đội ngũ kỹ thuật PSI Việt Nam áp dụng:

Bước 1: Xả bỏ dầu cũ

Chạy máy cho nóng để dầu loãng ra, sau đó xả hết dầu cũ trong bình dầu, két giải nhiệt và đầu nén. Cố gắng xả càng sạch càng tốt.

Bước 2: Pha hóa chất tẩy rửa (Flushing Agent)

Đổ một lượng dầu mới (có thể dùng dầu gốc khoáng rẻ tiền hơn để làm dung môi) trộn với hóa chất súc rửa máy nén khí chuyên dụng. Tỷ lệ pha thường từ 5% – 10% tùy mức độ bẩn và hướng dẫn của nhà sản xuất hóa chất.

• Lưu ý: Hóa chất phải là loại an toàn, có khả năng hòa tan keo dầu (Varnish) nhưng không ăn mòn gioăng phớt, ống cao su. PSI hiện cung cấp các dòng hóa chất tẩy rửa sinh học an toàn cao.

Bước 3: Chạy tuần hoàn (Flushing)

Cho máy chạy không tải và có tải luân phiên trong khoảng thời gian từ 10 đến 40 giờ (tùy mức độ keo). Hóa chất sẽ đi tuần hoàn khắp ngóc ngách, hòa tan lớp keo bám trên két giải nhiệt, đường ống và đầu nén. Theo dõi nhiệt độ và dòng điện liên tục trong quá trình này.

Bước 4: Xả bỏ dung dịch súc rửa

Đây là bước quan trọng. Phải xả hỗn hợp dầu + hóa chất ngay khi máy vừa dừng (còn nóng). Nếu để nguội, cặn bẩn sẽ lắng xuống đáy và bám lại. Xả kỹ ở mọi điểm thấp nhất (đáy bình, đáy két, lọc tách).

Bước 5: Thay thế phụ tùng tiêu hao

Sau khi súc rửa, bắt buộc phải thay mới:

• Lọc dầu (Oil Filter)
• Lọc tách dầu (Separator)
• Lọc gió (Air Filter) Vì cặn bẩn đã bị đẩy hết về các bộ lọc này. Nếu không thay, lọc sẽ tắc ngay lập tức.

Bước 6: Đổ dầu mới chính phẩm

Đổ loại dầu máy nén khí chất lượng cao (khuyên dùng dầu gốc tổng hợp 6000h – 8000h) để đảm bảo máy vận hành ổn định lâu dài. Reset bộ đếm giờ bảo dưỡng.

Lưu ý sống còn khi chọn hóa chất tẩy rửa dầu cặn

Trên thị trường có nhiều loại hóa chất tẩy rửa công nghiệp cực mạnh. Tuy nhiên, PSI Việt Nam cảnh báo bạn:

• Không dùng xăng thơm, dầu hỏa hay hóa chất tẩy rửa bồn cầu: Những chất này có tính ăn mòn cực mạnh hoặc dễ cháy nổ. Chúng có thể làm trương nở, phá hủy toàn bộ hệ thống gioăng phớt (O-ring) trong máy chỉ sau vài giờ.
• Chọn hóa chất chuyên dụng: Nên dùng các loại phụ gia súc rửa (Flushing Additive) được thiết kế riêng cho máy nén khí. Chúng có cơ chế làm mềm và hòa tan cặn carbon từ từ mà không gây hại bề mặt kim loại.

Kinh nghiệm thực tế từ PSI Việt Nam: Phòng bệnh hơn chữa bệnh

Chúng tôi từng xử lý cho một nhà máy gạch men tại Vĩnh Phúc. Máy nén khí 75kW của họ bị nhiệt độ cao (105°C), kỹ thuật nhà máy tự ý mua dầu thủy lực đổ vào chạy tạm. Sau 1 tháng, máy bị bó cứng đầu nén không quay được. Khi PSI tháo ra, toàn bộ bên trong đầu nén đen kịt như tráng nhựa đường.

• Hậu quả: Phải tháo rời đầu nén để ngâm hóa chất tẩy rửa từng chi tiết, thay toàn bộ vòng bi, phớt chặn dầu và két giải nhiệt. Chi phí lên tới gần 40% giá trị máy mới.

Bài học rút ra:

1. Đừng tiếc tiền mua dầu tốt. Chênh lệch vài triệu tiền dầu không thấm vào đâu so với tiền sửa chữa.
2. Nếu thấy dấu hiệu nhiệt độ tăng, hãy gọi đơn vị chuyên môn như PSI để súc rửa két giải nhiệt và hệ thống dầu ngay.
3. Nên súc rửa máy định kỳ (ví dụ mỗi 8.000 – 10.000 giờ) ngay cả khi chưa bị keo nặng để làm sạch hệ thống, giúp máy chạy mát và tiết kiệm điện.

Kết luận

Dầu máy nén khí bị keo không chỉ làm giảm hiệu suất mà còn đe dọa trực tiếp đến tuổi thọ của thiết bị. Việc tẩy rửa dầu cặn và súc rửa máy nén khí là quy trình kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu về hóa chất và cấu tạo máy.

Nếu bạn không chắc chắn về tình trạng dầu của máy nén khí nhà mình, hoặc máy đang gặp sự cố nhiệt độ cao khó xử lý, đừng mạo hiểm tự làm.

Liên hệ dịch vụ súc rửa và cung cấp dầu máy nén khí PSI

PSI Việt Nam cung cấp giải pháp toàn diện:

• Kiểm tra và phân tích mẫu dầu miễn phí.

• Cung cấp hóa chất súc rửa chuyên dụng an toàn tuyệt đối.

• Dịch vụ súc rửa, thay dầu và bảo dưỡng trọn gói tại nhà máy.

• Cung cấp dầu máy nén khí trục vít chính hãng/OEM chất lượng cao (gốc tổng hợp), cam kết không tạo keo.

Hãy để chúng tôi giúp “trái tim” của nhà máy bạn luôn khỏe mạnh và vận hành bền bỉ!

Bản quyền nội dung thuộc về PSI Việt Nam. Mọi sự sao chép cần ghi rõ nguồn.